تشنج در كودك فلج مغزى

بيماري صرع عبارت است از اختلال يا از بين رفتن موقتي هوشياري كه به صورت ناگهاني رخ ميدهد وغالباً همراه با حركات عضلاني كه ممكن است به صورت حركت ظريف پلك ها ظاهر شود و يا با تكان هاي خيلي شديد همراه باشد و تمام بدن را در برگيرد كه در فواصل سلامت ظاهري پيدا ميشود. اين بيماري بيشتر با عقب ماندگي ذهني همراه بوده و غالباً در فلج اسپاستيك نوع كوادري پلژي ديده مي شود. در حدود ۱۵ تا ۶۰ درصد از كودكان فلج مغزي دچار تشنج مي شوند. 

انواع صرع 

تشنج بر اساس نوع و محل تخليه الكتريك غيرطبيعي در مغز طبقه بندي مي شود. 

-صرع كوچك (پتي مال)

 مناطق حسي دستگاه عصبي مركزي دچار آسيب ميشود. پتي مال عبارت است از زايل شدن شعور براي مدتي كوتاه، بدون اينكه در بيمار، تشنج يا زمين خوردگي ديده شود. پس از حمله علاوه بر رنگ پريدگي، سستي و بي حالي، احساس خواب نيز به كودك دست خواهد داد. 

-صرع موضعي

هوشياري بيمار در اين نوع صرع مختل نميشود و تظاهرات صـرعي بـه صـورت حركتي ظاهر ميشود. ابتدا از يك نقطـه شـروع شـده و بـه تـدريج سـاير قـسمتهـاي بـدن را فراميگيرد. به اين نوع تشنج، تشنج جان سوني نيز ميگويند. البته نوع ديگر آن صـرع موضـعي حركتي بدون انتشار است كه تشنج فقط در يك عضو ظاهر شده و در همان جا بـاقي مـيمانـد. مدت حمله حدود يك تا دو دقيقه است ولي ممكن است در بعضي از افراد مدت ها طول بكشد.

-تشنج تونيك – كلونيك

 شايع ترين نوع صرع است و هنگامي رخ ميدهد كه مناطق حركتـي مغز دچار عارضه شده است و اسپاسم هاي شديد او را در بر مي گيرد. پس از چند لحظـه بيمـار بيهوش مي شود كه اين مرحله كوتاه، تونيك اسـت كـه تمـام ماهيچـه هـا متـشنج و منقـبض ميشوند، تنفس بيمار قطع ميشود و رنگ بـدن نيـز ممكـن اسـت كبـود شـود. مرحلـه بعـدي كلونيك است كه اندام ها تكان هاي مختصري ميخورند. در خلال اين مدت بيمار ممكن اسـت زبـانش را گـاز بگيـرد و بعـد از بازگـشت هوشياري بيمار معمولاً گيج بوده و سـردرد دارد و ممكن است به خواب برود.

راهنماي تشخيص صرع در كودكان با فلج مغزي:

وجود علايم زير مي تواند نشان دهنده بيماري صرع باشد:

• حركات تكراري و غيرعادي در سر و صورت 

• وجود انقباض و تكان هاي ناگهاني عضلات بدن به خصوص در دست و پا

• توليد صداي غير ارادي و نا مفهوم و يا حركات غير ارادي بدن

• بي هوشي ناگهاني در كودكان

• خيره شدن ناگهاني به نقطه اي خاص و عدم تمركز نسبت به اطراف

• چرخش سر به صورت غير ارادي

• عدم كنترل ادرار و مدفوع بصورت ناگهاني

• وجود خلط همراه با كف و حباب در اطراف دهان و حفره هاي بيني (گـاهي مواقـع خلـط

همراه با خون است كه مي تواند به دليل گاز گرفتگي زبان و يا لب ها باشد)

اقدامات اوليه در كودكان با فلج مغزي در هنگام تشنج هنگامي كه كودكي با تشنج مواجه مي شود مي توان ضمن رعايت احتياط و با توجه به توان و دانش خود براي كمك كردن به او اقدام هاي زير را مد نظر قرار داد.

• كـودك را بـه يـك طـرف بخوابانيـد تـا از آسپيراسيون ريوي و مسدود شدن راه هـاي هوايي او جلوگيري شود.

• در صورت امكان، با قرار دادن يك بالـشتك نرم در زير سر بيمار، از سر محافظت كنيـد. لباسهاي اطراف گردن را شل كنيد.

• دقت داشته باشيد كه راه تنفسي كودك باز باشد. در صورت نياز مـي توانيـد بـا گـرفتن آرواره، سر او را بـه آرامـي بـه طـرف عقـب بكشيد.

• جز در مواردي كه كودك از نظـر جـسماني با خطرات احتمالي مواجه است، او را در انجام حركات بدني هنگام تشنج آزاد بگذاريد. 

• از هيچ وسيله اي براي درمان او استفاده نكنيد. از دادن دارو و مايعـات در هنگـام تـشنج جداً خودداري كنيد.

• وسايلي كه منجر به ايجاد صدمه به كودك مي شود را از اطراف او دور كنيد. 

• تا پايان يافتن كامل زمان تشنج كنار كودك بمانيد و از او مراقبت كنيد. مدت زمان تشنج را دقيقاً يادداشت كرده تا در صورت نياز در اختيار افـراد متخـصص و صـاحب نظـر قـرار دهيد.

• چنانچه از وضعيت كودك آگاهي داريد ضمن گذاشتن آبـسلنگ و يـا تـه قاشـق در درون دهان، زبان او را به طرف پايين فشار دهيد.

توجه: در بيشتر مواقع تشنج بعد از يك دقيقه متوقف مي شود اگر تشنج بيشتر از چند دقيقه به طول انجامد حتماً بايد بيمار را به بيمارستان انتقال داد. همچنين اگر كودك تاكنون يك تشنج تونيك – كلونيك نداشته و نخستين باري است كه به اين نوع حمله دچار ميشود، به سرعت كودك را به نزديكترين بيمارستان منتقل نماييد. 

سيد محسن احكامى

كارشناس ارشد كاردرمانى

مركز كاردرمانى و گفتاردرمانى تاك